Lëtra pastorala por la Carsëma 2026: Incunté Gejú Crist
Cares sorus y cari fredesc te nosta diozeja Balsan - Porsenú!
Cun Capiun metunse man i caranta dis de Carsëma, por orienté indô danü nosta vita do la Parora de Dî y por se daurí tres nosta oraziun, le jaiun y les operes d’amur, ala scincunda dla vita, dla pasciun y dla ressoreziun de nosc Signur. I orun insciö descurí la löm de Gejú Crist, che slomina tla nöt de Pasca sciöche al foss de (confr. Exsultet), sciöche forza por jí do nosc tru. Porchël oressi adöm a os ciaré te chësc tëmp de penitënza y cun l’odlada sön la löm dl’edema santa y i dis de Pasca, sön ci che i fajun canche i s’abinun adöm por se renforzé te süa presënza y por vire spo ince aladô.
Presënt tla comunité co prëia y cianta
Gejú Crist nes á assiguré: „A me m’él dé döta la potesté tl cil y söla tera. Porchël jide da düc i popui y fajede fora de döta la jënt mi discepui; batiedi tl inom dl Pere y dl Fi y dl Spirit Sant, y insignedi da osservé döt ci ch’i ves á dé sö. Ciarede: Iö sun cun os, düc i dis cina ala fin dl monn.” (Mt 28,18–20).
Chësta impormetüda dl Ressorí vel ince por nos incö. Ara nes deura por podëi s’incunté tla Parora y ti Sacramënc. Ma deache i s’abinun te so inom él poscibl da zelebré deboriada cun la vita che crësc adinfora.
Te nosta Dlijia viunse por le momënt de gran mudaziuns. Ince te nostes funziuns liturgiches se respidlëieres les mudaziuns pastorales. I s’intenun che i sun tres demanco co röia adöm dales funziuns liturgiches. La mancianza de proi se fej sintí tres deplü y la mancianza de fedei toca nostes comunités de ploania y liturgiches. Döt chësc mët dassënn ala proa nosta fede, nosc pratiché la fede y sciüra sö domandes co fej ince me.
Tres le bato, olache i un ciafé la forza y la grazia dl Spirit Sant, podunse zelebré funziuns. I se un „vistí Gejú Crist“ (confr. Zelebraziun dl bato di mituns). Sciöche porsones batiades y confermades tolunse pert al ministere da prou, da re y da profet de Gejú Crist. Al é nosc onur y nosc dovëi da laldé Chël Bel Dî y da perié un por l’ater, da tó sö la Parora y da la dé inant sciöche guida sön nosc tru. I portun responsabilité un por l’atra, mená y acompagná dal bun famëi Gejú Crist. La vita cristiana se porta ite a zelebré deboriada. Insciö é „la liturgia momënt plü important de döt chël che la Dlijia fej y al medemo momënt la fontana da chëra che al rogor fora döta süa forza.” (Sacrosanctum Concilium10). Miné él dötes les zelebraziuns liturgiches, dala liturgia dles ores, ales zelebraziuns dla Parora, dala oraziun te forma de devoziun al’adoraziun eucaristica, dala zelebraziun di sacramënc y sacramentai ala zelebraziun eucaristica co é la forma plü alta de oraziun cristiana. Gejú Crist é presënt tla comunité co prëia y cianta, te süa parora, ti ministri dla liturgia y tla zelebraziun di sëgns, dantadöt tl Corp y Sach eucaristich.
Te nosta Diozeja á i dui vëschi dan da me, Wilhelm Egger y Karl Golser, tres sotrissé y tigní cunt dl’autonomia dles formes de zelebraziun liturgiches. Ince iö le feji. Deache vigni zelebraziun liturgica á süa forma y so significat.
Presënt tla Parora
Le messaje de Gejú é plü atual co mai, chësta é mia convinziun. Magari n’él nia dagnora ci che i ó aldí, mo al é la usc de Chël Bel Dî che se lascia aldí te nüsc tëmps y sura chisc tëmps fora. Porchël ne podunse mai se desmentié nosta inciaria sciöche Dlijia, da porté ite la bona noela tl tëmp da incö y da vire aladô. I sintiun düc y dötes les mudaziuns eclesiastiches y strotorales te nosta Diozeja. Propi te tëmps olache döt se müda vára inant cun n spirit miscionar, co pó ma jí bun sce i ascutun sö la Parora de Dî. Insciö él la Dlijia co se realisëia y crësc (confr. Introduziun al lezionar dles mësses 7).
Gejú Crist é presënt tla Parora che cristianes y cristians á dé inant da generaziun a generaziun. Porchël oi tigní inant la Zelebraziuns dla Parora sciöche na zelebraziun liturgica autonoma, zënza comuniun – ater co ti ospedai y tles Ciases de Palsa olache al vëgn pratiché la comuniun ai amará. I diji chësc por la gran stima che i á por la zelebraziun dla Parora, proponüda dal Conzil Vatican II, y do reflesciuns liturgiches-teologiches che i arati co é da capí y bun argomentades. Ince te chëstes zelebraziuns dess la richëza dles letöres dades dant gní sfrutada. Dailó, olache an á metü man da ne porté nia dant dötes les letöres dl Vedl y Nü Testamënt cun i salms de resposta él dërt ponsé sura, deache chësc dess ma gní fat te situaziuns d’ezeziun. Propi les letöres é la richëza dles zelebraziuns dla Parora, ares “ti dá la poscibilité ai credënc da conësce plü sot la richëza di lezionars por contemplé la Sacra Scritöra y perié aladô.” (Papa Benedet XVI., Verbum Domini 65). La Sacra Scritöra é n tesur y da la lí dant y da la ascuté sö se portera plü dlungia a Gejú Crist, deache sciöche san Geronimo formulëia sterch te so comentar a Isaia „nia conësce la Scritöra […]“ ó dí „ne conësce nia Gejú Crist“. Che la Sacra Scritöra stá tl zënter pón ince mostré sö tla zelebraziun cun meter le lezionar o le evangeliar do vedla tradiziun sön alté: „La Parora de Dî é pö dërta spëisa y dërta boanda che an ciaria fora dla conescënza dla Scritöra“ (san Geronimo).
Presënt tl pan y tl vin
„Sciöche aziun de Gejú Crist y dl popul de Dî strotoré do gerarchia, é la zelebraziun dla santa mëssa por la Dlijia universala y locala, sciöche ince por vigni singula porsona credënta, le zënter de döta la vita cristiana. Tla mëssa santifichëia Chël Bel Dî le monn tres Gejú Crist..” insciö stál scrit tl 1. capitul dla introduziun dl Missale Romanum. Al fej me le fat che al è tres manco vocaziuns da prou y che al pó gní zelebré tres manco mësses da nos. Chësta é na meseria y n impoverimënt che an ne pó nia se lascé ester anfat.
Le lian strënt danter l’Oraziun Eucaristica, la consacraziun y la comuniun cun pan y vin é la forma preodüda da tó sö Gejú Crist co se scinca instës. Porchël él important che chëstes scincundes che ti vëgn dades ala comunité sides consacrades tla respetiva zelebraziun eucaristica y nia, sciöche al suzed te val’ post, che al vëgn partí fora les osties consacrades ma tutes fora dal tabernacul.
Al foss da ciaré, tan inant che al ne vëgn nia bele fat, che al vëgnes fat la prozesciun cun les ofertes. Les ofertes eucaristiches vëgn portades dai ministranc o ince da porsones fora dla comunité, amesa dlijia sö cina sön alté. Deache: cun les ofertes sön alté se ofriunse nos instësc. Cun perié l’oraziun eucaristica ne vëgn trasformades nia ma les ofertes sön alté, mo ince la comunité abinada, che cun so perié y cianté se mëtera incër le Signur ressorí. Chësc é ci che l’Oraziun Eucaristica nes dij ince.
Le Conzil Vatican II le dij te na costituziun liturgica bel tler: „Secundo la tradiziun apostolica che á süa origina en le de dla Ressoreziun de Gejú Crist, festejëia la Dlijia de Gejú Crist tres indô le mister de Pasca l’otavo de, che vëgn porchël cun dërt ince nominé De dl Signur. En chësc de mëss i credënc rové adöm por aldí la Parora de Dî, tó pert ala zelebraziun dl‘eucaristia y insciö comemoré la pasciun, ressoreziun y la gloria de nosc Signur Gejú Crist y por dí dilan a Chël Bel Dî che i „ á regeneré te süa gran misericordia tres la ressoreziun de Gejú Crist dai morc“ (1 Pire 1,3). Porchël é le De dl Signur la festa primitiva che an dess ti mëte dant ala devoziun di fedei por che al sides ince n de de ligrëza y de palsa“ (Sacrosanctum Concilium 106).
I savun y i s’un ince intenü: Te nosta Diozeja ne vára nia plü da podëi zelebré vigni domënia te dötes les ploanies l’Eucaristia. Porchël prëii bel che dötes les funziuns liturgiches – zelebraziuns dla Parora zënza comuniun, la liturgia dles ores, devoziuns eucaristiches, la corona, mo ince formes nöies sciöche oraziun da Taizé y Evensong - vëgnes la domënia curades, chirides y zelebrades aladô che al restes tler le lian sterch dla domënia cun l’Eucaristia y che al crësces y se mantëgnes vi le dejider do l’Eucaristia dla domënia.
Dilan
Al me fej ligrëza da podëi odëi, pro les mies tröpes vijites pastorales ales ploanies y da baié cun tröpes porsones responsables, tan via che la vita liturgica é te nosta Diozeja. Cun tigní le raport cun le Cruzifijé y le Ressorí podunse jí insciö cun gran crëta adincuntra al dagní.
I rengraziëii düc i confredesc tl sorvisc da prou y da diacon sciöche ince les monies y i patri. Les tröpes conduturies y conduturs de zelebraziuns dla Parora, sciöche dötes les porsones che prëia dant y a düc y a dötes - ince mituns y mitans y jonëza - chi co dëida para che Gejú Crist sides presënt amesa nos. I sëis importanc y preziusc por che la vita de fede restes via te nosta Diozeja.
Jun ma do chësc tru de chisc caranta dis sanc. Se lasciun indô renforzé danü tres la Parora de Dî, ciarun da incunté le Signur tl’Eucaristia y tl sacramënt dla reconziliaziun. Ciarun da fá plü sterch le raport cun Chël Bel Dî te Gejú Crist che nes é scinché tl bato y che i confermun indô danü en la nöt de Pasca, tla zelebraziun plü importanta dl ann liturgich.
I sá da ester uní a os dötes y düc tla profesciun pascala de nosta fede: „Gejú Crist, inier y incö. Scomenciamënt y fin. Alpha und Omega. Sü é le tëmp y l‘eternité. Süa é la potënza y la gloria por düc i secui di secui“ (Oraziun da impié la ciandëra da Pasca).
______________________
N ressumé de chësta lëtra pastorala dess ti gní lita dant ai fedei pro les mësses o zelebraziuns en la pröma domënia de Carsëma. I prëii da ves dé jö cun le contignü de chësta lëtra pastorala y da la lí personalmënter y deboriada, da ne n baié te grups y gremi, dantadöt ti consëis de ploania y consëis dles ploanies.
